Cựu lãnh đạo PlayStation cảnh báo nguy cơ khi Sony bỏ đĩa game: Mua quyền truy cập không phải là sở hữu

Khoảng cách giữa sở hữu tài sản và mua quyền truy cập số

Cuộc tranh luận xoay quanh việc có nên duy trì đĩa vật lý hay chuyển hẳn sang nền tảng kỹ thuật số đã bước sang giai đoạn căng thẳng hơn sau các phát biểu của Shawn Layden trên podcast The Expansion Pass. Là nhân vật gia nhập Sony từ năm 1987 và từng giữ vị trí Chủ tịch Sony Interactive Entertainment Worldwide Studios trước khi rời đi vào năm 2019, góc nhìn của ông Layden chạm trực tiếp vào cốt lõi pháp lý lẫn tâm lý của người chơi console: ranh giới giữa việc thực sự sở hữu một món hàng và việc chỉ bỏ tiền mua quyền truy cập tạm thời vào máy chủ.

Theo phân tích của ông Layden, việc cắt bỏ hoàn toàn đĩa vật lý làm biến đổi bản chất của giao dịch mua bán game. Một chiếc đĩa quang trong hộp nhựa cho phép người chơi toàn quyền quyết định: chơi xong đem tặng, cho mượn hoặc bán lại trên thị trường thứ cấp để thu hồi một phần chi phí. Ngược lại, khi chuyển sang định dạng số hoàn toàn, khoản tiền 70 USD bỏ ra chỉ mang lại một giấy phép sử dụng dịch vụ kỹ thuật số (license). Nếu tài khoản gặp sự cố, bị khóa hoặc máy chủ của nhà phát hành ngừng hoạt động, quyền truy cập đó có thể biến mất mà người dùng không có bất kỳ cơ chế đền bù nào.

Câu hỏi mà cựu lãnh đạo PlayStation đặt ra rất trực diện: nếu không thể bán lại một món đồ, liệu người dùng có thực sự sở hữu nó, hay chỉ đang thuê quyền sử dụng với mức giá mua đứt?

Nhóm 20% người mua đĩa và tác động tới giá trị thương hiệu

Trong các tính toán kinh doanh, việc chuyển đổi sang phân phối kỹ thuật số đem lại lợi ích tài chính rõ rệt cho các hãng phần cứng. Không còn chi phí dập đĩa, in ấn vỏ hộp, vận chuyển hay chiết khấu cho các chuỗi bán lẻ, toàn bộ biên lợi nhuận từ việc bán game trên PlayStation Store sẽ chảy trực tiếp về Sony. Giám đốc Tài chính Lin Tao của Sony từng nhấn mạnh rằng phương tiện vật lý không còn là yếu tố chính thúc đẩy doanh số console, và hãng tập trung vào nội dung tuyển chọn cùng môi trường chơi game ổn định.

Tuy nhiên, ông Layden đưa ra một góc nhìn thận trọng về mặt thương hiệu khi phân tích cơ cấu người dùng. Theo ước tính do ông nêu ra, dù khoảng 80% người chơi hiện nay tải game qua mạng và chỉ 20% mua đĩa vật lý, nhóm 20% này lại là những người chơi trung thành bậc nhất. Đây là tệp khách hàng sẵn sàng đặt mua các phiên bản đặc biệt, sưu tầm trọn bộ sản phẩm và giữ vai trò lan tỏa hình ảnh cho hệ sinh thái PlayStation trong suốt nhiều thế hệ máy.

Việc đưa ra quyết định thuần túy dựa trên các bảng tính tài chính có thể giúp tối ưu hóa chi phí sản xuất trong ngắn hạn, nhưng lại tạo ra nguy cơ xói mòn uy tín thương hiệu lâu dài. Theo ông Layden, một quyết định cắt giảm tính năng để tiết kiệm chi phí có thể khiến giá trị thương hiệu sụt giảm đáng kể trong mắt những người hâm mộ lâu năm.

Ông cũng gợi ý rằng bài toán chi phí đĩa hoàn toàn có thể giải quyết nếu Sony linh hoạt hơn trong khâu sản xuất, chẳng hạn như hợp tác với các đơn vị gia công được cấp chứng chỉ thay vì khép kín toàn bộ quy trình công nghệ dập đĩa như hiện tại.

Tác động thực tế tới thói quen mua game tại thị trường Việt Nam

Tại Việt Nam, cuộc thảo luận về đĩa game mang tính thực tế rất cao đối với túi tiền của game thủ. Hiện tại, máy chơi game PlayStation 5 Slim bản có ổ đĩa chính hãng đang được bán với giá khoảng 16,89 triệu đồng tại các hệ thống như CellphoneS. Người dùng chọn bản Digital Edition nếu muốn đọc đĩa sẽ phải mua thêm ổ đĩa gắn rời với giá khoảng 2,90 triệu đồng đến 2,95 triệu đồng.

Cộng đồng game thủ console trong nước từ lâu đã hình thành một thị trường thứ cấp rất sôi động: mua đĩa mới giá khoảng 1,5 đến 1,8 triệu đồng, sau khi hoàn thành cốt truyện trong vài tuần có thể bán lại với giá từ 1,1 đến 1,3 triệu đồng, hoặc trao đổi với người khác để chơi tựa game mới với mức bù trừ rất nhỏ. Chu kỳ luân chuyển đĩa vật lý này giúp giảm đáng kể rào cản chi phí tiếp cận các tựa game bom tấn.

Nếu kế hoạch loại bỏ đĩa vật lý được áp dụng đồng loạt từ năm 2028, toàn bộ thị trường trao đổi đĩa console sẽ bị triệt tiêu. Người chơi Việt Nam khi đó sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào giá bán kỹ thuật số trên PlayStation Store, nơi các chương trình giảm giá phụ thuộc hoàn toàn vào chính sách của hãng và game thủ không còn bất kỳ khả năng thu hồi vốn nào sau khi trải nghiệm xong trò chơi.

Nguồn tham khảo: GamesRadar+, GameRant