Vì sao Apple Watch Series 12 và Ultra 4 chỉ đạt 4/10 điểm sửa chữa?

Dù mang đến nhiều cải tiến về cảm biến sức khỏe cùng chip xử lý Apple S11 SiP, hai mẫu đồng hồ thông minh thế hệ mới của Apple vẫn tiếp tục đặt người dùng vào thế bị động khi thiết bị gặp sự cố phần cứng. Khác với những bước chuyển mình đáng khích lệ trên iPhone hay MacBook trong việc mở rộng khả năng tiếp cận linh kiện, dòng smartwatch của Apple dường như đang giậm chân tại chỗ ở khía cạnh thiết kế thân thiện với môi trường và quyền sửa chữa.

Điểm số 4/10 phản ánh cả thiết kế lẫn quyền tiếp cận sửa chữa

Trong đợt tháo máy mới nhất, iFixit chấm Apple Watch Series 12 và Apple Watch Ultra 4 mức 4/10 điểm về khả năng tự sửa chữa. Điểm số khiêm tốn này không đơn thuần phản ánh độ phức tạp của bảng mạch siêu nhỏ, mà bắt nguồn trực tiếp từ rào cản về chính sách và chuỗi cung ứng linh kiện của Apple.

Hiện tại, 10 bang tại Mỹ đã thông qua luật Quyền Sửa Chữa (Right to Repair), bao gồm California, New York, Minnesota hay Oregon. Các quy định pháp lý này yêu cầu nhà sản xuất phải cung cấp tài liệu kỹ thuật, công cụ chuyên dụng và linh kiện thay thế cho người tiêu dùng cũng như các đơn vị sửa chữa độc lập. Tuy nhiên, Apple vẫn chưa đưa bất kỳ thế hệ Apple Watch nào vào chương trình Tự Sửa Chữa (Self-Service Repair). Người dùng cá nhân không thể đặt mua pin hoặc màn hình chính hãng, buộc phải chấp nhận đổi máy với chi phí đắt đỏ hoặc tìm đến giải pháp linh kiện bên thứ ba không rõ chất lượng.

Sự tương phản này càng rõ nét khi đặt cạnh iPhone. Dòng điện thoại của Apple đã hỗ trợ tháo pin bằng dòng điện, cho phép tự chạy phần mềm cân chỉnh linh kiện và cung cấp hướng dẫn sửa chữa công khai. Trong khi đó, Apple Watch vẫn tồn tại như một khối linh kiện đóng kín, nơi mọi thao tác can thiệp đều đi kèm nguy cơ phá hỏng thiết bị.

Miếng kéo pin giúp Series 12 tiến lên, nhưng chưa giải quyết khâu mở máy

Về cấu trúc cơ khí, Apple Watch Series 12 ghi nhận một vài thay đổi tích cực ở tầng linh kiện bên trong. Khối pin dung lượng 1,461 Wh (tăng nhẹ so với mức 1,403 Wh của Series 11) được trang bị dải keo kéo co giãn (stretch-release adhesive tab). Khi đã tiếp cận được khoang chứa, kỹ thuật viên chỉ cần kéo dải keo theo phương ngang là có thể nhấc cell pin ra gọn gàng mà không cần nhỏ cồn chuyên dụng hay cạy bẩy tác động lực lên khung nhôm.

Bên cạnh dải keo pin, sợi cáp nối màn hình trên Series 12 đã được chuyển đổi sang dạng đầu nối ép (press connector) đặt dưới nẹp kim loại cố định bằng vít, thay thế cho loại ngàm ZIF mỏng manh dễ gãy ở các đời máy trước. Thay đổi này giảm thiểu đáng kể nguy cơ rách cáp tín hiệu khi tháo cụm hiển thị.

Tuy vậy, điểm nghẽn lớn nhất của Series 12 nằm ở chính bước mở máy đầu tiên. Để chạm tới viên pin hay ngàm cáp, toàn bộ quy trình vẫn bắt buộc phải gia nhiệt làm mềm lớp keo viền màn hình OLED siêu mỏng, sau đó dùng dao cạy kim loại mỏng để tách mặt kính khỏi khung vỏ. Lớp keo quét sát mép viền khiến rủi ro làm nứt kính hoặc chảy mực màn hình hiển thị luôn ở mức cao, ngay cả với thợ sửa chữa lành nghề.

Ultra 4 vẫn buộc người sửa đi qua màn hình

Trái ngược với nỗ lực cải tiến trên bản tiêu chuẩn, Apple Watch Ultra 4 gần như giữ nguyên vẹn thiết kế phần cứng từ các thế hệ Ultra tiền nhiệm. Thiết bị sở hữu khối pin dung lượng 2,444 Wh (nhỉnh hơn mức 2,313 Wh của thế hệ Ultra trước), nhưng quy trình thay thế nguồn năng lượng này vẫn cực kỳ gian nan.

Ở mặt sau của Ultra 4, Apple bố trí 4 ốc vít pentalobe lộ rõ trên tấm lưng gốm và đá sapphire. Thoạt nhìn, bố cục này tạo cảm giác mặt lưng có thể mở dễ dàng như đồng hồ truyền thống. Thực tế, khi tháo 4 con ốc này, người sửa chỉ tiếp cận được cụm cảm biến sinh học phía đáy và ngay lập tức làm đứt gioăng cao su chịu áp lực nước chuẩn lặn DIVE-40M. Toàn bộ viên pin và bo mạch chủ vẫn bị ngăn cách bởi khung gia cố bên trong.

Muốn thay pin hay xử lý lỗi phần cứng bên trong Ultra 4, con đường khả thi duy nhất vẫn là đi ngược từ mặt kính phẳng phía trước. Lớp keo công nghiệp gia cố viền để chịu nước ở độ sâu 100 mét rất dày và chắc, đòi hỏi lượng nhiệt lớn cùng lực tách chuẩn xác. Nếu không có đồ gá chuyên biệt, khả năng làm mẻ viền sapphire phẳng hoặc đứt cáp hiển thị khi tách màn hình là khó tránh khỏi.

So sánh Pixel Watch cho thấy đồng hồ có thể được thiết kế dễ sửa hơn

Nhiều quan điểm trước đây cho rằng đồng hồ thông minh nhỏ gọn, đeo sát cổ tay và cần chống nước thì bắt buộc phải dán kín bằng keo công nghiệp. Thiết kế của đối thủ Google Pixel Watch 5 đã xóa bỏ hoàn toàn định kiến kỹ thuật này.

Google Pixel Watch 5 đạt tới 9/10 điểm sửa chữa iFixit. Thay vì dán chết mặt kính bằng keo chịu nhiệt, cụm màn hình của mẫu smartwatch này được cố định bằng 2 ốc vít Torx cùng hệ thống gioăng cao su chống nước bao quanh viền. Kỹ thuật viên chỉ cần vặn ốc và nhấc màn hình ra nhẹ nhàng mà không cần dùng đến nguồn nhiệt làm mềm keo.

Thông số / Tiêu chí	Apple Watch Series 12	Apple Watch Ultra 4	Google Pixel Watch 5
Điểm khả năng sửa chữa (cao hơn tốt hơn)	4/10	4/10	9/10
Dung lượng pin thực tế	1,461 Wh	2,444 Wh	1,25 Wh
Cơ chế tiếp cận linh kiện pin	Mở qua màn hình dán keo	Mở qua màn hình dán keo	Ốc vặn kèm gioăng cao su
Cách thức cố định cell pin	Dải keo kéo co giãn	Khung kim loại bắt vít	Khung ngàm vít độc lập
Kênh cung cấp linh kiện tự sửa chính hãng	Chưa hỗ trợ	Chưa hỗ trợ	Có linh kiện qua đối tác

Số liệu: iFixit

Sự đối chiếu này chứng minh rằng khả năng kháng nước chuẩn bơi lội và thiết kế cơ khí dễ tháo mở hoàn toàn có thể cùng tồn tại trên một thiết bị đeo nhỏ gọn. Việc Apple tiếp tục phụ thuộc vào keo dán ép nhiệt là một quyết định tối ưu hóa không gian bên trong và thẩm mỹ nguyên khối, nhưng đánh đổi bằng việc biến thiết bị thành một sản phẩm gần như không thể tự sửa chữa ngoài các trung tâm dịch vụ ủy quyền.

Chi phí sửa chữa đắt đỏ và bài toán với người dùng Việt Nam

Tại thị trường Việt Nam, Apple Watch Series 12 chính hãng hiện có giá khởi điểm từ 11,49 triệu đồng cho phiên bản nhôm 42mm GPS tại các hệ thống bán lẻ như CellphoneS và Thế Giới Di Động. Trong khi đó, Apple Watch Ultra 4 phiên bản vỏ titanium có mức giá dự kiến vào khoảng 23,99 triệu đồng.

Với mức giá mua mới không hề rẻ, chi phí bảo trì sản phẩm sau khi hết hạn bảo hành 1 năm là một con số đáng lưu tâm. Tại Mỹ, dịch vụ thay pin chính hãng của Apple ước tính vào khoảng 99 USD, nhưng với các hỏng hóc liên quan đến màn hình hay linh kiện khác trên bản Cellular, chi phí sửa chữa ngoài bảo hành có thể lên tới 499 – 599 USD (tương đương 12 đến 15 triệu đồng) – mức giá ngang ngửa việc mua một chiếc đồng hồ mới nguyên hộp.

Tại Việt Nam, khi thiết bị hết hạn bảo hành hoặc đối với các sản phẩm xách tay, việc gửi máy vào trung tâm ủy quyền thường dẫn đến giải pháp đổi máy có bù phí với số tiền rất lớn. Phần lớn người dùng khi chai pin hoặc nứt kính sẽ tìm đến các cửa hàng dịch vụ bên ngoài. Cấu trúc mở máy rủi ro cao khiến chi phí công thợ bị đẩy lên, đồng thời khả năng mất hoàn toàn tính năng kháng nước sau khi dán keo thủ công lại là nguy cơ hiện hữu. Người dùng nên chú ý thói quen sử dụng, hạn chế sạc thiết bị ở môi trường nhiệt độ cao để kéo dài tuổi thọ cell pin thay vì trông đợi vào một quy trình thay thế dễ dàng.

Nguồn tham khảo: iFixit, The Verge, AppleInsider