Tóm tắt nhanh
- Rufus 4.16 phát hành ngày 17/11/2026, sau bản beta ngày 30/10, với cách ghi file mới để tránh một lỗi đọc dữ liệu của driver AMI UEFI NTFS phiên bản 0x10000.
- Driver này nằm trong firmware của nhiều mainboard ASUS, Gigabyte, MSI, Dell và Intel; tác giả Pete Batard ước tính lỗi liên quan tới hàng triệu máy, nhưng đó là ước tính về mức phổ biến của driver, không phải số máy đã hỏng.
- Dữ liệu trên USB không bị hỏng: Windows và Linux đọc ra đúng, chỉ bước kiểm tra MD5 chạy từ môi trường UEFI mới báo sai.
- Rufus không sửa được BIOS; nó chỉ ghi file liền mạch trên ổ NTFS để driver lỗi không có cơ hội đọc nhầm.
Chuyện bắt đầu từ một chi tiết nhỏ trong ChangeLog của Rufus 4.16: dòng đầu tiên viết rằng bản này “cuối cùng” đã vòng qua được lỗi driver NTFS của AMI, để tính năng kiểm tra media ngay trong UEFI chạy được trên hàng triệu máy. Với người hay tự cài Windows bằng USB, đây là bản cập nhật đáng cài hơn vẻ ngoài của nó, vì nó giải quyết một lỗi mà nhà sản xuất firmware đã nhận báo cáo từ đầu năm 2024 và không sửa.
Dữ liệu trên USB vẫn nguyên vẹn, driver firmware mới là bên đọc sai
Lỗi nằm ở driver AMI UEFI NTFS 0x10000, thứ mà firmware của ASUS, Gigabyte, MSI, Dell hay Intel dùng để đọc ổ NTFS trước khi hệ điều hành khởi động. Pete Batard phát hiện nó khi giải nén ISO có thể boot UEFI lên ổ NTFS rồi kiểm tra MD5 từng file bằng công cụ uefi-md5sum ngay trong UEFI: nếu cả lúc ghi lẫn lúc đọc đều dùng bộ đệm nhỏ thì checksum sai liên tục, trong khi cùng ổ đó kiểm tra từ Windows hay Linux thì mọi giá trị đều khớp. Thay driver NTFS khác vào, lỗi biến mất, nên loại trừ được khả năng do ứng dụng kiểm tra.
Cơ chế nằm ở cách NTFS lưu file. Khi dữ liệu của một file bị chia thành nhiều đoạn cluster không liền nhau (NTFS gọi mỗi đoạn là một run), driver phải nhảy sang đoạn kế tiếp đúng lúc một lần đọc kết thúc sát mép đoạn hiện tại. Theo phân tích mã trong kho AmiNtfsBug, driver AMI lưu con trỏ đọc dưới dạng số cluster tuyệt đối thay vì vị trí trong file. Nếu một lần đọc dừng đúng ở cuối đoạn và không đọc tiếp sang đoạn sau, con trỏ bị bỏ lại ngay sau mép đoạn, tức một cluster không thuộc file. Lần đọc kế tiếp không tìm được đoạn nào chứa con trỏ đó, nhưng driver vẫn không báo lỗi và đọc luôn dữ liệu ở cluster sai. Trong bản thử, file setupprep.exe gồm bốn đoạn trả về các khối byte DEADBEEF và BADC0FFE mà thực tế không hề có trong file.
Điều kiện kích hoạt khá hẹp, và đó là lý do lỗi sống sót lâu: file phải có nhiều hơn một đoạn, một lần đọc phải kết thúc đúng ở mép đoạn, và lần đọc sau phải tiếp tục từ vị trí đó. Kết quả phụ thuộc vào cỡ cluster, cỡ bộ đệm đọc và việc Windows đã ghi file thành những đoạn nào. Về rủi ro an ninh, Batard đánh giá mức đe doạ với Secure Boot là “rất thấp”, vì thứ bị đọc nhầm chỉ có thể là mã đã được ký sẵn và phải nằm đúng ranh giới, trong khi lệnh LoadImage() của UEFI thường đọc cả file trong một lần.
Rufus không sửa BIOS mà ghi file liền mạch để driver không có chỗ đọc nhầm

Vì AMI không phát hành bản sửa và nhà sản xuất mainboard khó có động lực tung BIOS mới chỉ vì lỗi này, hướng còn lại là đừng ghi file thành nhiều đoạn. Kho AmiNtfsBug nhắc rằng 7-Zip đã làm đúng điều này theo mặc định từ phiên bản 17.0 nên không dính lỗi, và Rufus 4.16 giờ làm tương tự khi ghi file lên volume NTFS. Cách này không đụng vào ROM BIOS hay driver của AMI, nó chỉ đổi cách chuẩn bị USB, cho nên máy dùng firmware lỗi vẫn lỗi như cũ, chỉ là ổ USB do Rufus tạo ra không còn kích hoạt được nó.
Rufus đã thử giảm nhẹ vấn đề từ trước. Theo ChangeLog, bản 4.5 (22/05/2024) đưa vào tính năng kiểm tra media UEFI lúc chạy, tăng bộ đệm khi sao chép file ISO “để giảm thiểu” lỗi của driver AMI, và chuyển UEFI:NTFS sang dùng driver ntfs-3g thay cho driver AMI. Bộ đệm lớn hơn chỉ làm file ít bị chia nhỏ hơn chứ không đảm bảo, nên tính năng kiểm tra vẫn có thể báo sai trên một số bo mạch. Bản 4.16 là lần đầu việc đặt file liền mạch trở thành cách xử lý chính.
Bản 4.16 còn vá lỗi và nhận đúng USB 20, 40, 80 Gbps
Ngoài phần AMI, danh sách thay đổi của 4.16 khá dài. Với người cài Windows, đáng chú ý là các sửa lỗi quanh tuỳ chọn “Silent” và “Write as ESP”; phần bảo mật gồm ba lỗ hổng đã được công bố từ bản beta.
| Nhóm | Thay đổi trong Rufus 4.16 |
|---|---|
| Kiểm tra media UEFI | Vòng qua lỗi driver AMI NTFS; sửa việc các file cập nhật CA 2023 không được tính khi kiểm tra |
| Báo cáo USB | Nhận USB 3.2 (20 Gbps), USB 4.0 (40 Gbps), USB 4.1 (80 Gbps) |
| Cài Windows | Sửa tuỳ chọn “Silent” có thể bị áp dụng khi chưa đủ điều kiện; sửa lỗi “Write as ESP” chiếm cả ổ thay vì phân vùng 1 GB; sửa trùng múi giờ ở bản Windows không phải tiếng Anh; cho phép lại dấu chấm trong tên người dùng cục bộ |
| Tiện ích | Thêm khôi phục menu chuột phải kiểu cũ vào nhóm tuỳ chọn “Quality of Life”; bỏ việc dùng Group Policy khi tắt hộp thoại hỏi định dạng ổ |
| Thành phần nhúng | GRUB lên 2.16, cập nhật libcdio, cập nhật URL DBX chính thức mà Microsoft đã đổi |
| Bảo mật | Vá các lỗ hổng do @indep-arg, Andreas Fehlner, Adam Korczynski, Ramesh Adhikari, Holden Han và Abi Kasparov báo |
Số liệu: ChangeLog Rufus (GitHub pbatard/rufus). Theo Joho-Todai, ba lỗ hổng gồm một lỗi không kiểm tra lại chữ ký file bootloader lưu trong bộ nhớ đệm (CVSS 7.3, cần quyền ghi vào thư mục đệm), một lỗi ghi tràn bộ nhớ khi tải dữ liệu (CVSS 7.5, đòi hỏi kiểm soát được kết nối HTTPS tới rufus.ie hoặc github.com) và một lỗi đọc ngoài biên khi phân tích file PE trong ISO (CVSS 3.3, chỉ có thể làm Rufus sập khi chọn một ISO được chế tạo riêng). Cả ba đều có điều kiện khai thác riêng, nên không nên coi chúng là lỗ hổng cho phép chiếm máy từ xa.
Phần nhận diện tốc độ USB nhỏ nhưng thiết thực với ai hay chọn USB tốc độ cao để cài Windows: Rufus giờ báo USB 3.2 là 20 Gbps, USB 4.0 là 40 Gbps và USB 4.1 là 80 Gbps. Dòng ghi chú của Batard còn kèm lời trách USB Forum về cách đặt tên chuẩn.
Với người tự cài Windows, cần lưu ý ổ phải là NTFS và bước kiểm tra phải được bật

Thay đổi này chỉ có ý nghĩa với USB định dạng NTFS, vì lỗi nằm ở driver NTFS của firmware. Điều đó khớp với cách Rufus làm việc với Windows ISO: nhiều bộ cài Windows có file install.wim lớn hơn 4 GB, không nằm vừa trên FAT32 nếu không chia nhỏ hay dùng phân vùng UEFI:NTFS, nên NTFS là lựa chọn phổ biến, và đây cũng là kiểu ổ mà lỗi AMI nhắm tới.

Những ai dựng USB bằng Ubuntu hay các bản Linux khác, mặc định để FAT32, sẽ không dính trường hợp này vì không dùng đến driver NTFS. Còn người đã quen tick tuỳ chọn kiểm tra media UEFI lúc chạy trên mainboard ASUS, Gigabyte, MSI hay Dell và từng gặp thông báo file hỏng dù USB tạo lại vẫn y nguyên, cách xử lý hợp lý nhất bây giờ là tạo lại ổ bằng Rufus 4.16 trước khi kết luận USB hay file ISO có vấn đề. Theo tài liệu của tác giả, khi lỗi này xuất hiện, ổ không hỏng và file không bị sai; thông báo lỗi chỉ phản ánh việc firmware đọc nhầm.
Rufus là phần mềm mã nguồn mở miễn phí cho Windows, nên không có giá bán hay lệnh đặt hàng nào ở thị trường Việt Nam; người dùng chỉ cần tải bản mới từ trang chủ rufus.ie hoặc GitHub của dự án.
Phần việc còn lại thuộc về nhà sản xuất firmware
Bản vá của Rufus giải quyết triệu chứng ở phía người dùng, không phải nguyên nhân. AMI vẫn là bên giữ mã nguồn đóng của driver, và theo kho AmiNtfsBug, hãng đã xác nhận đã nhận báo cáo vào đầu năm 2024 nhưng không có hành động nào. Chưa có thông tin nào cho thấy ASUS, Gigabyte, MSI hay Dell sẽ đẩy bản BIOS mới. Điều đó có nghĩa là file NTFS phân mảnh do công cụ khác ghi ra vẫn có thể kích hoạt lỗi trên các máy này, nhất là khi Windows tự quyết định cách đặt dữ liệu. Với người dùng thường thì ít bị ảnh hưởng; với kỹ thuật viên hay cài máy hàng loạt, ghi ổ bằng công cụ đặt file liền mạch như Rufus 4.16 hoặc 7-Zip là cách duy nhất hiện có để tránh bẫy này.
Nguồn tham khảo: GitHub pbatard/rufus (ChangeLog), GitHub pbatard/AmiNtfsBug, Joho-Todai, Techtroduce








