OpenAI đối mặt vụ kiện tập thể vì dùng dữ liệu trẻ em để huấn luyện ChatGPT

Cáo buộc thu thập thông tin nhạy cảm và lỗ hổng xác thực độ tuổi

Vụ kiện mang tên Jane Doe v. OpenAI Foundation (hồ sơ số 3:26-cv-11781) được nộp lên Tòa án Quận Bắc California vào ngày 13/10/2026. Người khởi kiện là một phụ huynh tại Hawaii đại diện cho hai người con 12 tuổi và 16 tuổi, cùng đề xuất đại diện cho toàn bộ trẻ vị thành niên tại Mỹ từng mở tài khoản ChatGPT từ tháng 11/2022 đến nay. Phía bị đơn gồm bốn pháp nhân thuộc hệ sinh thái OpenAI: OpenAI Foundation, OpenAI OpCo, LLC, OpenAI Holdings, LLC và OpenAI Group PBC.

Trọng tâm của đơn khiếu nại nhắm vào lỗ hổng trong quy trình đăng ký tài khoản. Theo quy định sử dụng do OpenAI công bố, người dùng dưới 18 tuổi bắt buộc phải có sự cho phép của cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời độ tuổi tối thiểu để mở tài khoản là 13. Tuy nhiên, luồng tạo tài khoản trên thực tế chỉ yêu cầu người dùng điền họ tên, chọn ngày sinh rồi bấm nút tiếp tục. Hệ thống không hề gửi thông báo xác nhận danh tính hay yêu cầu phụ huynh phê duyệt qua email hoặc tin nhắn.

Nghiêm trọng hơn, hồ sơ vụ kiện dẫn chứng trường hợp cụ thể của bé gái 12 tuổi. Dù đứa trẻ trực tiếp nói với ChatGPT trong đoạn chat rằng mình mới 12 tuổi, chatbot vẫn tiếp tục duy trì hội thoại suốt nhiều tháng thay vì khóa phiên truy cập theo đúng chính sách độ tuổi. Ban đầu, các câu hỏi chỉ xoay quanh bài tập về nhà và gợi ý bữa ăn. Nhưng dần dần, chatbot bắt đầu phản hồi bằng ngôn từ gần gũi, sử dụng biểu tượng cảm xúc và phong cách trò chuyện tương đồng, khiến đứa trẻ thoải mái chia sẻ những tâm sự riêng tư về vóc dáng, sức khỏe, các mối bất an học đường và thậm chí tải lên ảnh cá nhân để nhờ chatbot chấm điểm ngoại hình.

Cơ chế thiết kế phản hồi khen ngợi, lắng nghe và liên tục đặt câu hỏi gợi mở của ChatGPT khiến trẻ em dễ nảy sinh tâm lý tin tưởng và phụ thuộc cảm xúc vào chatbot hơn cả người thân. Toàn bộ các tương tác này, theo cáo buộc, đều được ghi lại để phục vụ việc huấn luyện mô hình ngôn ngữ lớn và xây dựng hồ sơ hành vi người dùng.

Cơ sở pháp lý từ luật hợp đồng và yêu cầu chia cổ phần theo token

Thay vì chỉ dựa vào các đạo luật bảo vệ quyền riêng tư tiêu dùng thông thường, nhóm luật sư đại diện nguyên đơn chọn hướng tiếp cận pháp lý dựa trên luật hợp đồng và luật tài sản của bang California — nơi OpenAI đặt trụ sở chính. Đây là bước đi nhằm vượt qua điều khoản trọng tài bắt buộc vốn thường chặn đứng các vụ kiện tập thể chống lại các hãng công nghệ lớn.

Cụ thể, đơn kiện viện dẫn hai căn cứ cốt lõi:

• Điều 1568.5 Bộ luật Dân sự California: Một tuyên bố đơn phương từ trẻ vị thành niên nói rằng phụ huynh đã đồng ý sẽ không có giá trị pháp lý về sự chấp thuận hợp lệ. Việc OpenAI chỉ dựa vào một cú nhấp chuột của đứa trẻ để coi như cha mẹ đã duyệt là không đủ căn cứ.
• Điều 6701 Bộ luật Gia đình California: Trẻ vị thành niên không có năng lực pháp lý để ký kết hợp đồng liên quan đến tài sản cá nhân chưa nằm trong quyền sở hữu trực tiếp tại thời điểm giao kết. Vì nội dung hội thoại chỉ phát sinh sau khi mở tài khoản, việc buộc trẻ em nhượng quyền sử dụng dữ liệu hội thoại trong tương lai khiến bản hợp đồng dịch vụ bị vô hiệu ngay từ đầu (void ab initio).

Khi hợp đồng dịch vụ bị coi là vô hiệu, điều khoản trọng tài và cam kết miễn trừ trách nhiệm cũng không còn hiệu lực ràng buộc. Từ đó, nguyên đơn vận dụng các quy định về quyền sở hữu tài sản (accession statutes, Điều 1031 đến 1033 Bộ luật Dân sự California) — nguyên tắc xác định quyền sở hữu đối với sản phẩm mới được tạo ra từ nguyên liệu của người khác. Nhóm nguyên đơn lập luận rằng OpenAI đã dùng dữ liệu hội thoại của trẻ em như một nguồn nguyên liệu thiết yếu để tạo nên giá trị khổng lồ của các mô hình AI hiện tại. Vì vậy, tòa án cần phán quyết bồi thường cho các thành viên trong nhóm bằng cổ phần của OpenAI hoặc tiền mặt tương đương, tính theo tỷ lệ lượng token dữ liệu mà mỗi đứa trẻ đã đưa vào hệ thống.

Theo công bố của OpenAI, một đoạn văn bản khoảng 75 từ tương đương khoảng 100 token. Dù vậy, cần lưu ý rằng vụ kiện hiện mới ở giai đoạn nộp đơn khiếu nại ban đầu tại tòa án liên bang. Tòa án chưa phân công thẩm phán, chưa thụ lý chứng minh trách nhiệm pháp lý và chưa có bất kỳ phán quyết hay thỏa thuận hòa giải nào được đưa ra.

Phụ huynh và học sinh tại Việt Nam cần làm gì để bảo vệ dữ liệu?

Dù vụ kiện đang diễn ra trong khuôn khổ pháp lý Mỹ, câu chuyện quản lý dữ liệu trẻ em trên nền tảng AI là vấn đề nóng tại mọi quốc gia. Tại Việt Nam, ChatGPT đã trở thành công cụ quen thuộc của rất nhiều học sinh, sinh viên trong việc giải bài tập, luyện thi ngoại ngữ và hỗ trợ viết bài. Tuy nhiên, phần lớn tài khoản được lập tự do bằng email cá nhân mà không có bất kỳ rào cản bảo mật hay sự giám sát nào từ gia đình.

Mặc định trên các tài khoản cá nhân thông thường, tính năng lưu trữ lịch sử để cải thiện mô hình đào tạo luôn được bật sẵn. Để hạn chế nguy cơ thông tin cá nhân của học sinh bị đưa vào kho dữ liệu máy học của hãng, phụ huynh và người dùng trẻ nên chủ động thực hiện ba thiết lập cơ bản ngay trên giao diện ChatGPT:

• Tắt quyền thu thập dữ liệu huấn luyện: Mở mục Settings (Cài đặt) > chọn Data Controls (Kiểm soát dữ liệu) > gạt tắt mục Improve the model for everyone (Cải thiện mô hình cho mọi người). Khi tắt tính năng này, các đoạn hội thoại mới sẽ không được OpenAI dùng để tinh chỉnh hoặc đào tạo AI.
• Kiểm soát bộ nhớ cá nhân hóa (Memory): Vào Settings > Personalization (Cá nhân hóa) > Memory (Bộ nhớ). Tại đây, người dùng có thể bấm Manage để xem và xóa các thông tin cá nhân nhạy cảm (như thói quen sinh hoạt, địa chỉ trường lớp, tâm tư cá nhân) mà chatbot đã tự động ghi nhớ, hoặc gạt tắt hoàn toàn tính năng này nếu không cần thiết.
• Sử dụng tính năng Temporary Chat khi cần: Khi cần hỏi hoặc xử lý các vấn đề nhạy cảm, người dùng nên bật biểu tượng chiếc kính hoặc chọn Temporary Chat ở góc trên màn hình. Phiên trò chuyện tạm thời sẽ không lưu vào lịch sử, không tạo ký ức và không dùng để đào tạo mô hình.

Nguồn tham khảo: CNET, OpenClassActions, EdTech Law Center.