Xịt WD-40 lên đồ điện tử có được không? Chai xanh vàng quen thuộc không dành cho bo mạch

Lớp cặn của WD-40 đa năng biến cổng USB thành chỗ hút bụi và dẫn điện

WD-40 ra đời năm 1953 trong ngành hàng không vũ trụ, ban đầu để bảo vệ lớp vỏ ngoài tên lửa Atlas khỏi rỉ sét và ăn mòn, rồi trở thành chai xịt có mặt trong gần như mọi nhà kho và hộp đồ nghề. Chữ “WD” là viết tắt của “water displacement” (đẩy nước), nhưng thứ nằm trong chai là hỗn hợp dầu bôi trơn gốc dầu mỏ cùng các chất chống ăn mòn, và chính thành phần đó khiến nó vừa bôi trơn tốt vừa tẩy được vết bẩn. Với bản lề cửa hay ổ khóa thì đó là ưu điểm; với linh kiện điện tử thì ngược lại.

Vấn đề nằm ở thứ còn sót lại sau khi dung môi bay đi. Lớp cặn dầu không biến mất mà nằm yên trên bề mặt, nên chỗ vừa xịt trông sạch nhưng thực ra đã thành nam châm hút bụi, và lần vệ sinh sau còn bẩn hơn lần đầu. Nặng hơn, lớp cặn này vừa dẫn điện vừa dễ cháy. Xịt vào cổng USB chẳng hạn, chỉ cần dầu ngấm vào các chân tiếp xúc bên trong là linh kiện có thể chập, và ở mức tệ nhất là gây cháy điện.

Vì vậy ý kiến “xịt tạm cho đỡ rỉ cổng sạc” nghe thì tiện nhưng là cách làm hỏng thiết bị chậm mà chắc. Một lớp dầu mỏng không bay hơi trên chân tiếp xúc làm cổng sạc kém ổn định hơn chứ không bền hơn.

Không phải sản phẩm nào mang tên WD-40 cũng bị cấm: dòng Contact Cleaner làm đúng việc này

Cần tách hai thứ đang dùng chung một thương hiệu. WD-40 Multi-Use Product là chai xanh vàng quen thuộc; còn WD-40 Specialist Contact Cleaner là dòng chuyên dụng cho thiết bị điện. Theo trang sản phẩm của hãng, công thức khô nhanh, làm sạch dầu, bụi, cặn chất trợ hàn (flux) và hơi ẩm ngưng tụ mà không để lại cặn. Hãng liệt kê bo mạch in, rơ-le, công tắc, bảng điều khiển và các thiết bị chính xác trong phạm vi sử dụng, đồng thời nói an toàn với phần lớn loại nhựa, cao su và kim loại như thép, đồng, đồng thau, kẽm hay titan.

Có hai lưu ý đáng đọc kỹ. Hãng yêu cầu thử trên một chỗ nhựa nhỏ trước khi dùng rộng, và tránh keo dính, màn hình thiết bị cùng bàn phím. Hãng cũng nhắc làm theo hướng dẫn vệ sinh của nhà sản xuất thiết bị. Tức là ngay cả chai đúng loại cũng không phải thuốc vạn năng: nó hợp với bo mạch trần, chân tiếp xúc, công tắc, còn laptop hay điện thoại với màn hình và phím thì nên chọn cách khác. Đầu ống xịt Smart Straw có hai chế độ phun, một tia hẹp để nhắm đúng chân tiếp xúc và một tia rộng cho diện tích lớn, nên dùng khá thuận tay với ai đã quen thương hiệu này.

Cồn isopropyl 90-99%, khí nén và khăn microfiber đủ cho hầu hết nhu cầu tại nhà

Lựa chọn thực dụng hơn cho người dùng phổ thông là bộ ba rẻ và dễ kiếm: cồn isopropyl (IPA) nồng độ 90-99% để lau linh kiện bẩn, một bình khí nén để thổi quạt tản nhiệt và bàn phím laptop, và một chiếc khăn microfiber chất lượng tốt. Riêng bộ này thường đã đáp ứng phần lớn nhu cầu, kể cả khi chưa có chai chuyên dụng nào. Nồng độ cao là điểm mấu chốt: cồn càng đậm đặc thì lượng nước trong dung dịch càng ít, nên bay hơi nhanh và hạn chế để lại độ ẩm trên mạch.

Tại Việt Nam, chai WD-40 thông thường và dòng Specialist Contact Cleaner đều có ở cửa hàng cơ khí, vật tư kỹ thuật và các sàn thương mại điện tử, nhưng không phải mặt hàng chính ở các chuỗi bán lẻ công nghệ như Thế Giới Di Động hay CellphoneS. Hai chai này không được niêm yết ở các chuỗi đó nên không có giá chính thức tại chuỗi bán lẻ công nghệ. Người chỉ cần lau cổng và quạt vài lần mỗi năm khó có lý do chọn chai chuyên dụng thay cho cồn IPA và khí nén vốn mua được ở nhiều nơi hơn. Chai Contact Cleaner hợp hơn với người sửa chữa thường xuyên, hay phải rửa chất trợ hàn sau khi hàn mạch.

Bốn thói quen khi vệ sinh để không tự làm hỏng máy

Lỗi nghiêm trọng nhất không nằm ở loại dung dịch mà ở việc vệ sinh khi máy còn bật. Khi thiết bị đang cấp điện, RAM, SSD, bo mạch chủ vẫn có nguồn, và chỉ cần dung dịch dính vào các linh kiện đó là có thể chập. Đây là sai lầm đứng đầu danh sách cần tránh khi dọn máy tính. Vậy nên thứ tự đúng là tắt máy trước, rồi mới mở nắp hoặc lau cổng.

1. Tắt hẳn thiết bị trước khi vệ sinh.
2. Không xịt chất lỏng thẳng lên thiết bị; làm ẩm nhẹ khăn microfiber rồi lau.
3. Dùng lượng dung dịch tối thiểu ở cổng và bàn phím để hơi ẩm không ngấm vào khe.
4. Tránh các chất tẩy mạnh chứa amoniac, vì chúng có thể làm hỏng linh kiện, bong lớp phủ hoặc đổi màu, thậm chí hỏng hẳn màn hình.

Chai WD-40 xanh vàng nên ở lại trong hộp đồ nghề để dùng cho bản lề, bánh xe, ổ khóa. Muốn dọn bụi cho laptop hay PC, hãy lấy cồn IPA, khí nén và chiếc khăn sạch.

Nguồn tham khảo: Engadget, WD-40 Specialist Contact Cleaner, How-To Geek