Khe PCIe x1 còn trống có thể nâng cấp gì cho PC cũ?

Khe PCIe x1 còn trống có thể giúp bổ sung kết nối mạng, Wi-Fi, cổng USB hoặc SATA mà không cần thay bo mạch chủ. Đây là kiểu nâng cấp hợp lý khi máy vẫn đáp ứng công việc chính, còn một vài kết nối đang thiếu.

PCIe x1 đủ cho nhiều card mở rộng, nhưng không phải mọi tác vụ

PCIe 3.0 x1 có băng thông lý thuyết khoảng 8 Gbps, còn PCIe 4.0 x1 đạt khoảng 16 Gbps. Đây là tốc độ truyền trên một lane trước các hao hụt giao thức; thiết bị thực tế còn phụ thuộc bộ điều khiển, driver và giới hạn của những thành phần khác trong máy.

Vì vậy, card Wi-Fi, USB, âm thanh hay SATA thường là những ứng viên phù hợp hơn card cần truyền dữ liệu liên tục ở tốc độ cao. XDA Developers nêu mức giá tham khảo khoảng 25–35 USD cho card Wi-Fi, 20–35 USD cho card SATA và 15–30 USD cho card USB; đây là giá ở thị trường Mỹ, không nên quy đổi thẳng thành giá bán tại Việt Nam.

Với mạng có dây, card 5GbE là lựa chọn đáng cân nhắc nếu máy chủ lưu trữ hoặc thiết bị mạng trong nhà cũng hỗ trợ tốc độ đó. Giá lẻ của card không làm mạng nhanh hơn nếu router, switch, cáp hoặc máy ở đầu bên kia vẫn chỉ chạy 1GbE.

Card 10GbE cần khớp cả băng thông lẫn đầu nối vật lý

Đừng chọn card 10GbE chỉ dựa trên hình dáng khe còn trống. Một số mẫu, trong đó có TP-Link TX401, dùng đầu nối PCIe x4; card không thể cắm vào khe x1 thông thường vì số tiếp điểm và chiều dài đầu nối khác nhau. Chỉ khe x1 dạng hở đuôi hoặc bộ chuyển đổi phù hợp mới giải quyết được khác biệt vật lý, nhưng vẫn phải tính đến băng thông.

PCIe 3.0 x1 có mức truyền lý thuyết khoảng 8 Gbps, thấp hơn tốc độ đường truyền 10GbE trước cả hao hụt giao thức, nên có thể thành nút thắt. PCIe 4.0 x1 có băng thông cao hơn trên lý thuyết, song card cũng phải hỗ trợ cấu hình đó và bo mạch phải cho phép kết nối tương ứng. Thông số của từng model mới quyết định thiết bị có hoạt động đúng hay không.

Tại Việt Nam, An Phát PC niêm yết TP-Link TX401 ở mức 1.690.000 đồng theo trang sản phẩm An Phát PC. Đây là card x4, nên người mua cần xem sơ đồ khe trên bo mạch thay vì mặc định khe x1 trống là đủ.

Khe x1 chỉ cấp công suất cơ bản 10 W khi khởi động

Theo thông tin về phân bổ điện năng của chuẩn PCIe CEM được Connector Selection dẫn lại, khe x1 có mức cấp cơ bản 10 W; mức tối đa 25 W chỉ đạt được khi hệ thống thương lượng cấu hình phần mềm phù hợp. Không nên lấy mức tối đa này làm mặc định cho mọi bo mạch hoặc mọi card.

Với card mở rộng tiêu thụ điện thấp, khe x1 thường không cần dây nguồn phụ. Nếu thiết bị có yêu cầu nguồn riêng hoặc vượt khả năng của khe, cần dùng đúng cấu hình mà nhà sản xuất quy định; cắm vừa không đồng nghĩa cấp điện đủ.

So với USB và M.2, PCIe phù hợp khi cần card gắn trong

USB tiện nếu muốn lắp nhanh hoặc thường xuyên chuyển thiết bị giữa nhiều máy. Card PCIe gọn hơn trong cách bố trí dây bên ngoài và có thể bổ sung nhiều loại kết nối, nhưng cần mở thùng máy, kiểm tra chỗ trống và đảm bảo không vướng card đồ họa hay dây cáp.

M.2 cũng có thể dùng cho một số adapter, nhưng khe này thường được ưu tiên cho SSD hoặc thiết bị không dây theo thiết kế của bo mạch. Dùng M.2 làm adapter có thể chiếm mất vị trí lưu trữ; còn khe PCIe x1 vốn bỏ trống sẽ là lựa chọn thực tế hơn nếu card cần lắp tương thích với số lane và không cản luồng gió.

Trước khi mua, hãy xác định thế hệ PCIe của khe, số lane mà card yêu cầu, chiều dài đầu nối, mức điện năng và các cổng khác mà bo mạch chia sẻ lane. Với nhu cầu thêm USB, Wi-Fi hoặc SATA, một card x1 đúng chuẩn thường là nâng cấp đơn giản. Với 10GbE, hãy kiểm tra kỹ thông số card và toàn bộ đường truyền thay vì chỉ nhìn con số trên cổng mạng.

Nguồn tham khảo: XDA Developers; Connector Selection; An Phát PC